Eser Sözleşmesinde Yüklenicinin Borçları
- Yüklenicinin işe sadakat borcu
- Yüklenicinin özen borcu
- Yüklenicinin doğrudan doğruya işi kendisinin yapması
- Yüklenicinin araç, gereç ve malzeme sağlama borcu
- Yüklenicinin genel ihbar yükümlülüğü
- Yüklenicinin işe zamanında başlama ve devam etme borcu
- Yüklenicinin eseri teslim etme borcu
Yüklenicinin işe sadakat borcu
TBK 471 yüklenici üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini göstererek sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. Malzeme iş sahibi tarafından sağlanmışsa yüklenici bunları özen göstererek kullanmalı ve bundan dolayı hesap vermeli, arta kalanı geri vermelidir. Aynı zamanda iş sahibin sağladığı malzemenin ayıplı olduğu anlaşılır veya eseri gereği gibi zamanında meydana getirememe tehlikesine düşürecek olursa bu durum iş sahibine hemen bildirilmek zorundadır. Bildirmezse bundan doğacak zararlardan yüklenici sorumlu olur. Yüklenicinin sadakat borcuna aykırı davranması halinde eser teslim edilmiş olsa dahi bundan dolayı zarar tazmin edilebilir. Yüklenici sadakat borcuna aykırı hareketi sonucunda bir kar elde etmişse iş sahibi bu karın kendisine devrini talep edebilir
Yüklenicinin özen borcu
TBKm 471 ‘e göre Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğun belirlenmesinde benzer alandaki illeri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uyması esas alınır. Yüklenicinin özen borcunun kapsamının belirlenmesinde öncelikle sözleşme hükümleri sonra kanuni düzenlemeler göz önünde tutulur. Yüklenici eseri teslim ederken gerekli olduğu takdirde eserin kullanım biçimi hakkında iş sahibine bilgi vermesi ve aydınlatması gerekir. İşin yapılması sırasında yüklenicinin özen yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini iş veren sürekli denetleyebilir. Alt yüklenicinin kusuru da yüklenicinin kusuru sayılır.
Yüklenicinin doğrudan doğruya işi kendisinin yapması
TBKm471’e göre yüklenici meydana getirilecek eseri doğrudan doğruya kendisi yapmak yada doğrudan doğruya kendi yönetimi altında yaptırmakla yükümlüdür. Ancak eserin meydana getirilmesinde yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa işi başkasına yaptırabilir. Yüklenici eserin yapılmasında kişisel niteliklerin önemi olmadığını iddia ederse bunu ispatlamak zorundadır. Yüklenicinin şahsen ifa borcu onun eseri meydana getirirken yardımcı kişilere başvurmasına engel değildir. Alt yüklenici ile ilk yüklenici arasındaki ilişki eser sözleşmesine dayanmaktadır. Alt yüklenicinin eserin ayıplarından doğan sorumluluğu ilk yükleniciye karşı olacaktır. Alt yüklenici ilk yüklenicinin ifa yardımcısıdır. Alt yüklenici ile asıl iş sahibi arasında sözleşmesel ilişki yoktur. Kural olarak iş sahibinin, alt yükleniciye karşı eserin yapımı şeklindeki edimin yerine getirilmesini istemek ve ona bu hususta talimat vermek hak ve yetkisi yoktur. Yüklenicinin, eser sözleşmesiyle üstlendiği işi bir sözleşme ile 3. Kişiye bırakması ancak iş sahibinin rızası ile sözleşme geçerliliğini kazanır.
Yüklenicinin araç, gereç ve malzeme sağlama borcu
TBK471 uyarınca “aksine adet ve anlaşma olmadıkça yüklenici, eserin meydana getirilmesi için kullanılacak araç ve gereçleri kendisi sağlamak zorundadır.” denmiştir. Genellikle yükleniciye ait olan eserin bünyesine dahil olmayan şeyleri ifade eder. Örneğin inşaatta kullanılacak olan iş makineleri, yapı iskelesi gibi.. Arsa malzeme kavramına girmez. Zaten iş sahibinin eseri meydana getirilmesi yöntemine hakim olmadığı için hangi tür malzemenin kullanılması gerektiğini de tayin etmesi güçtür. Eser sözleşmesinde sadece malzemenin kalitesine ve niteliğine ilişkin ayıplar satım sözleşmesi hükümlerine tabi kılınmıştır.
Yüklenicinin genel ihbar yükümlülüğü
Yüklenici eser sözleşmesi çerçevesinde olumsuz ve önemli hususların varlığı halinde durumu zamanında iş sahibine bildirmekle yükümlüdür. Yine aynı zamanda eserin yaklaşık maliyet durumu da tahminleri aşıyorsa bunu bildirmekle yükümlüdür. Bildirim şekle tabi değildir.
Yüklenicinin işe zamanında başlama ve devam etme borcu
TBK473 uyarınca özel bir düzenleme ile vadenin gelmesine vakit varken temerrüt hükümlerinin yürürlülüğünü sağlamıştır. Eserin teslimi için süre kararlaştırılmamış ise; sözleşme yapılır yapılmaz işe başlanır. Aksi halde TBK125’deki seçimlik haklarını kullanmaktadır. Eserin teslimi için süre kararlaştırılmış ise; TBK473/f.1 uyarınca “ … bütün tahminlere göre yüklenicinin işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa, iş sahibi teslim için belirlenen günü beklemeksizin sözleşmeden dönebilir.” demiştir. Yine yukarıdaki durumlar içinde süre verilmesi gerekir. Açıkça anlaşılıyorsa süre verilmesine gerek yoktur. Burada işin giderleri yükleniciye ait olmak üzere başkasına da tamamlattırabilir. Müspet zararını da isteyebilmektedir
Yüklenicinin eseri teslim etme borcu
Kanunda bu düzenleme açıkça ifade edilmemiştir. Ancak yer yer teslimden bahsedildiği için böyle bir borcu zımnen kabul ediyoruz. Tamamlanmış eser, sözleşme ile hedeflenen tarzda iş sahibinin kullanabileceği eserdir. Artık iş sahibine düşen yüklenicinin eserini kabul etmesidir, aksi halde alacaklı temerrüdüne düşer. Eser tamamlanmadan teslimi yüklenici teklif edilirse borçlu temerrüdüne düşer. Tamamlanmamış eser eksik işin varlığını gösterir. Eserin ayıplı olması ile tamamlanmaması farklıdır. Zira ayıplı bir eserde teslim alınabilmektedir.
Taşınmaza ilişkin ifa yeri taşınmazın bulunduğu yerde yapılır. Yüklenicinin eseri teslim etmede temerrüde düşmesi durumunda genel olarak borçlu temerrüdüne ilişkin hükümler uygulanacaktır.(TBK123-125) Yargıtay 1984 tarihli içtihadı birleştirme kararında bu yönde karar vermiştir. Ancak iş sahibinin temerrüt dolayısıyla tazminat istemesi kusura dayalıdır.
Ayrıca göz atabilirsiniz; “Yüklenicinin ayıptan sorumluluğu“