ESER SÖZLEŞMESİNDE İŞ SAHİBİNİN BORÇLARI

TBK479-481 de düzenlenenin sahibinin bedel ödeme borcu düzenlenmiştir.

Tarafların sözleşme ile bedelin miktarını net bir şekilde belirleyebildikleri gibi yaklaşık olarak da belirleyebilirler, irade serbestisi vardır.

Bedelin sözleşmede belirlenmiş olması durumunda, eserin değerine ve yüklenicinin giderine göre tayin edilen bedelin fazla olmasının rizikosu tamamen iş sahibine aittir. TBK480 uyarınca “.. eseri o bedelle meydana getirmek zorunda” denmiştir.

Bedel tespiti için şu hususlar göz önünde tutulmalıdır; işin değeri hesabın bulunan bir tutar olup yüklenicinin yaptığı iş karşılığı elde edeceği karı ve o işe düşen genel giderleri ifade eder. İşin değerine mutat karı eklemek eser sözleşmesinin ivazlı sözleşmelerden olduğunun bir gereğidir. Bununla birlikte yüklenicinin gideri de eklemelidir, malzeme için giriştiği harcamalar alt yüklenicilere ödediği bedeller vs…

TBK480/f.2 uyarınca götürü ücretli eser sözleşmelerinde evvelce öngörülemeyen haller dolayısıyla bedelin arttırılması veya sözleşmenin feshi imkanı getirişmiş bulunmaktadır.

Şartları:

• başlangıç öngörülmemiş ve olağanüstü durumların sürekli olarak, objektif olarak, genel nitelikteki, dürüstlük kuralına uygun bir durumun meydana gelmesidir
• Ortaya çıkan beklenilmeyen hal eserin tespit edilen götürü bedelle tamamlanmasına engel olmalı veya bunu aşırı derecede güçleştirmiş bulunmalıdır
• Beklenilmeyen halin ortaya çıkması yükleniciye isnat edilmemelidir
• Ayrıca bu kanun emredici nitelikte olmadığından taraflar sözleşmeden dönme bedelin arttırması yönüne gidilemeyeceğini sözleşmede şart koşmuş olabilirler.

Nasıl ki ayıp hükümlerinde iş sahibinin durumu bilmesi gerekiyorsa burada da yüklenicinin bedel arttırılması gereken bir durum hasıl olduğunda iş sahibine durumu bildirmesi gerekmektedir.

Genel olarak hakim sözleşmeden dönme yoluna gidileceğini daha uygun olarak görmektedir. Ancak iş sahibinin esere acil ihtiyacı olduğu veya eserin bitmesine çok yakın olunduğu durumlarda hakim ücret arttırılması yönüne gidilebileceğini söylemektedir. Sözleşmeden dönülmesinden önce yapılmış olan ücret arttırma talebi haklı değilse, sözleşmeden dönme beyanı da haksız duruma düşecektir, bu yüzden iş sahibi, yükleniciden uğradığı zararın tazminini isteyecektir.

TBK481 uyarınca “eserin bedeli yaklaşık olarak belirlenmesinde bedel, yapıldığı yer ve zamanda eserin değeri ve yüklenicinin giderlerine bakılarak belirlenir.” Bu yöntem daha hakkaniyetlidir çünkü hem yüklenici yaklaşık olarak belirlenen bedelle bağlı kalmayacak hem de iş sahibi meslekten bir yükleniciye güvenmesi ve bu güvenin boşa çıkması durumunda TBK482 uyarınca sözleşme ilişkisine son verme hakkı kullanacaktır. Yaklaşık bedeli aşırı derecede geçme durumunda TBK480 hükmü uygulanmaz.

TBK479 ücret ödeme zamanı iş sahibinin eseri teslim alması ile borç muaccel olacağı ifade edilmektedir. Ancak eserin parça parça teslimi söz konusu ise, her parçasının bedeli onun teslimi anında muaccel olur. Yani kısmi teslimler için kısmi ödemeler öngörülmüştür. Emredici hüküm değildir aksine anlaşma yapılabilir. Bu kurallar çerçevesinde borcun muaccel olması için eserin ayıpsız ve sözleşmeye uygun bir şekilde tamamlanmış olması gerekmektedir.

Yüklenicinin bedel alacağı, borcun muaccel olduğu tarihten itibaren 5yılık bir zamanaşımına tabidir. Aksine bir anlaşma yoksa alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde bedelin ödenmesi söz konusu olur.

Taşınmaz yapı işlerinde yüklenici iş sahibine karşı olan alacağına teminat için taşınmaz üzerinde kanuni ipotek hakkından yararlanabilir.

Ayrıca Eser Sözleşmesinde Yüklenici Borçları adlı yazımıza göz atabilirsiniz.