• Eser sözleşmesi, iş sahibinin ödemeyi üstlendiği bedel karşılığında yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi –ve teslim etmeyi- üstlendiği sözleşmedir.
• Malzeme, iş sahibi tarafından temin ediliyorsa: basit eser sözleşmesi
• Malzeme, yüklenici tarafından temin ediliyorsa: eser teslim sözleşmesi

olarak adlandırılır.

Uygulama alanı en fazla olan sözleşmelerden biri eser sözleşmesidir. Doğrudan TBK kapsamında olan eser sözleşmeleri yanında, ileride ele alacağımız Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmeleri de bu kapsamda bir diğer örneği oluşturur. Son dönemde Kentsel Dönüşümle birlikte bu sözleşmelerin sayısı oldukça artmıştır.

Yargıtayın yerleşik görüşüne göre uygulama alanını oluşturan bir diğer özel örnek, estetik amaçlı tıbbi müdahalelerdir.

Eser Sözleşmesi Özellikleri:

• Tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir.
• Ani edimli bir sözleşmedir.
• Hüküm ve sonuçlarını doğurması bakımından şekle bağlı değildir. Taraflar iradelerini açık veya örtülü olarak beyan edebilir.
• Tarafları (iş sahibi ve yüklenici) gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişi de olabilir.

ESER: Yüklenicinin meydana getirerek iş sahibine telim ile borçlu olduğu «sonuç» olup, tartışmasız şekilde maddi varlığı olan şeyler bu kapsamdadır.

• Maddi nitelik taşımayan sonuçların eser sözleşmesi kapsamında olup olmadığı doktrinde tartışmalıdır:

1. görüş: gayrı maddi şeylerin ortaya çıkartılması eser sözleşmesi kapsamındadır.

2. görüş: maddi olmayan şeyler, vekalet sözleşmesinin konusunu oluşturur.

3. görüş: sözleşmenin konusu maddi olmayan sonuçlar ise, bu sözleşmeler isimsiz sözleşmelerdir; sui generis yapısı vardır.

BEDEL: Asli unsurdur. Kural olarak paradır ve belirlenmiş veya belirlenebilir olmalıdır.

• Paranın dışında bir edim kararlaştırılmışsa, isimsiz sözleşme söz konusudur.
• Paranın dışında edim olarak başka bir eser kararlaştırılmışsa, iki ayrı eser sözleşmesine ait unsurlardan oluşan çifte tipli karma sözleşme olur.
• Hiç bedel kararlaştırılmamışsa vekalet sözleşmesi hükümleri uygulanmalıdır.

Eser Sözleşmesinin Unsurları yazımıza göz atabilirsiniz.

Yüklenicinin Borçları:

• eseri meydana getirme
• eseri şahsen veya kendi yönetimi altında meydana getirme
• eseri ortaya çıkarmaya ilişkin gerekli alet, araç ve malzemeyi sağlama
• işe zamanında başlama ve devam etme
• eseri teslim borcu
• özen ve sadakat borcu

• Yüklenici eseri şahsen veya kendi gözetimi altında meydana getirme, iş görme sonucu olarak eseri teslim borcu altındadır. Eser sözleşmede belirlenen nitelikleri taşımalıdır, bu şekilde yapılmışsa tam ifadır.
• Yüklenicinin kişisel özellikleri önemli ise, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir özellik arz ediyorsa, eseri başkasına yaptıramaz.
• Eserin meydana getirilmesinde, yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa, kural olarak işi başkasına yaptırabilir (TBK. md. 471/III)
• Kişisel nitelikleri önemli ancak, eserin meydana getirilmesi kişiye sıkı surette bağlı bir özellik taşımıyorsa yüklenici, kişisel yönetim ve sorumluluğu altında bağımlı bir ifa yardımcısına eseri yaptırabilir.
• Eserin yapılması bakımından yüklenicinin kişisel nitelikleri önem taşımıyorsa, alt eser sözleşmesi ile eserin alt yükleniciye yaptırılması mümkündür. Her somut olay bakımından ayrıca değerlendirilir. Alt yükleniciye başvurma hakkının olduğunu ispat yükü, yüklenicidedir.
• Yüklenici, iş sahibinin talimatlarıyla bağlı olsa da, özünde bağımsız olarak iş görür.
• Yüklenicinin işe başlayabilmesi bakımından, iş sahibinin ifaya hazırlık faaliyetlerine katılma külfetini yerine getirmesi gerekir; örn. eserin yapılacağı malzemeyi, arsayı teslim etmelidir.

Malzeme yönünden ayırım yapmak gerekir:

1. Eserin meydana getirilmesi için kullanılacak araç, gereç ve malzemeler (iş makinaları, dikiş makinası, depo, büro malzemeleri…): TBK. md. 471/IV hükmüne tabidir; kural olarak yükleniciye ait olup, aksi kararlaştırılabilir.
2. Eseri oluşturan malzeme (kum, çimento, vida, kumaş…): TBK. md. 472 hükmüne tabidir. Eseri oluşturan malzeme:

* Eseri oluşturan malzeme yüklenici tarafından temin ediliyorsa yüklenici, malzemenin eserin meydana getirilmesine elverişli olmasını temin ile yükümlüdür. Bu malzemenin ayıplı olmasından iş sahibine karşı, satıcı gibi sorumlu olacaktır (TBK. md. 472/I). Diğer bir ifadeyle, bu durumda satış sözleşmesinin ayıba karşı hükümleri uygulanacaktır.

* Malzeme iş sahibi tarafından sağlanmışsa yüklenici, gerekli özeni göstererek bu malzemeleri kullanacak, bundan dolayı iş sahibine hesap verecek ve artanı iade edecektir. (TBK. md. 472/II)

Kusuru ile özen sorumluluğunu ihlal eden ve iş sahibinin zarara uğramasına yol açan yüklenici, bu zararı tazminle yükümlüdür.

Ayrıca, iş sahibinin verdiği malzeme veya gösterdiği yer:

• Ayıplı ise
• Eserin gereği gibi yapılmasını tehlikeye düşürecekse
• Eserin zamanında teslimini tehlikeye düşürecekse durumu derhal/gecikmeksizin iş sahibine bildirmek zorundadır. (TBK. md. 472/III)
• Aksi halde ihbar yükümünü yerine getirmeyen yüklenici»kendi yararına olan maddi ve hukuki sonuçları» (örn. TBK. md. 482/II: sözleşmeyi fesih; TBK. md. 485: bedel talep etme) )kaybeder.

Yüklenici:

-İşe zamanında başlamazsa (tarafla sözleşmede, teslim veya eserin tamamlanacağı tarihi belirlememişler ise)

-Sözleşme hükümlerine aykırı olarak ve yükleniciye yüklenebilecek sebeplerle, işi geciktirirse (tarafla sözleşmede, teslim veya eserin tamamlanacağı tarihi belirlememişler ise) iş sahibi sözleşmeden dönebilir.

– Yukarıda sayılan durumlarda + sözleşmede teslim veya eserin tamamlanacağı tarih belirlenmişse ve bu tarihte işin yetişmeyeceği kesin olarak öngörülüyorsa

veya

-İş sahibine yüklenemeyecek sebeple ortaya çıkan gecikme yüzünden bütün tahminlere göre yüklenicinin işi kararlaştırılan zamanda bitiremeyeceği açıkça anlaşılırsa

İş sahibi sözleşmede belirlenen günü beklemek zorunda olmaksızın sözleşmeden dönebilir. (TBK. md.473)

İş sahibinin sözleşmeden dönmesi için yüklenicinin kusurlu olması şart değildir, ancak işteki gecikmenin sözleşmeye aykırı olması gerekir.

İş sahibinin sözleşmeden dönmesi, geçmişe etkili sonuç doğurur.

İş sahibi, eserin sözleşmede kararlaştırılan zamanda tamamlanamayacağına dayanarak sözleşmeden dönüyorsa, yükleniciye «uygun süre» tanımasına gerek yoktur.

Sözleşmeden dönen iş sahibi, sadece uğradığı menfi/olumsuz zararın tazminini talep edebilir.

İş sahibinin, eser tamamlanmadan, işi başkasına yaptırması (TBK. md. 473/II)

Koşulları:

• Yüklenicinin kusuru –iş sahibine kusurun yüklenememesi-
• eserin ayıplı ve sözleşmeye aykırı olarak meydana getirileceğinin açıkça görülebilir olması
• Yükleniciye uygun süre verilmesi-hakime süre verdirilmesi
• Ayıbın veya aykırılığın yüklenici tarafından uygun sürede giderilmesi, aksi takdirde hasar ve masraflar yükleniciye ait olmak üzere işin 3. kişiye yaptırılacağı hususunun ihtarı

Koşullar sağlanıyorsa sadece eserdeki ayıbın giderilmesi 3. kişiye bırakılabileceği gibi, işin devamı tamamen de 3. kişiye bırakılabilir.

• Eserin teslimi ve iş sahibi tarafından kabulü:
• Yüklenicinin, sözleşmeden doğan asli edim borcu eserin teslimidir. Bu teslimle birlikte yüklenicinin ifaya yönelik maddi bir fiiliyle eser, iş sahibinin hakimiyet alanına girmiş olur. Teslim anı, ayıbın varlığı veya yokluğu bakımından esas alınacak an olup, eserin teslim alınması iş sahibinin bu eseri kabul ettiği anlamına gelmez.
• Kabul, teslim edilen eserin sözleşmeye uygun ve ayıpsız olduğuna dair bir irade beyanıdır.

Yüklenicinin Teslim Borcunun Muacceliyeti:

• Belirli bir vade kararlaştırılmışsa bu tarihte
• Bir süre kararlaştırılmışsa, işin tamamlanması için belirlenen sürenin sonunda
• İşe başlama zamanı sözleşmede kararlaştırılmışsa, somut işin gerekli kıldığı makul/ortalama bir çalışma temposu ile işin bitirilebileceği sürenin sonunda
• İşe başlama zamanı kararlaştırılmamışsa, işin niteliği/sözleşme gereği sorunlu hazırlık faaliyetleri için gerekli sürenin bitmesinden itibaren somut işin gerekli kıldığı makul/ortalama bir çalışma temposu ile işin bitirilebileceği sürenin sonunda

Yüklenicinin Özen  ve Sadakat Borcu

«Yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır.» (TBK. md. 471/I)

Sadakat ve özen yükümünü yerine getirmeyen yüklenici, sözleşmeyi gereği gibi yerine getirmemiş olur.

Yüklenicinin göstereceği özen ölçütünde, kanunda «benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranma» esas alınmıştır.

Yüklenicinin sadakat borcu, her somut olaya göre belirlenir; bu kapsama somut olay itibariyle sır saklama da dahil edilebilir ve iş sahibinin hukuksal menfaati gerektiriyorsa sözleşmenin sona ermesinden sonra da devam eder. Örneğin, estetik amaçlı tıbbi müdahale yapan hekimin sadakat yükümü böyledir.

Aydınlatma yükümü de yüklenicinin sadakat yükümünün bir görünümünü oluşturur. Aydınlatmada da somut olay dikkate alınmalıdır. Örneğin, iş sahibi tarafından verilen kumaştan elbise dikecek olan yüklenicinin «kumaşın istenilen elbise modeline uygun olmadığının» açıklanması; bir evin restorasyonunu üstlenen yüklenicinin yapacağı aydınlatma  ile, estetik ameliyat yapacak hekimin hastayı aydınlatması arasında  aydınlatmanın kapsamı bakımından son derece önemli farklar vardır.